Vrede sluit je niet met vrienden

Meesterwerken kunnen klein zijn. Zo schilderde Gerard Terborch in 1648 een magistraal groepsportret van zevenenzeventig mannen op een koperplaatje ter grootte van vier A4-tjes. Meer had hij niet nodig. Ter vergelijking: Terborchs tijdgenoot Rembrandt schilderde op een oppervlak dat zo’n zestig keer groter is slechts eenentwintig figuren. 

Toch was het moment dat Terborch vastlegde zeker niet minder belangrijk dan dat van Rembrandt. Waar deze laatste immers slechts het groeperen van de compagnie van kapitein Banninck Cocq en luitenant van Ruytenburgh uitbeeldde vereeuwigde de eerste niets minder dan het einde van de Tachtigjarige Oorlog. Op slechts vier A4tjes! Maar als je het penseel vaardig hanteert blijven grootse gebeurtenissen ook op klein formaat groots. 

Ik moest een paar weken geleden aan Terborchs Vrede van Münster denken, toen ik een groep studenten aan de Vrije Universiteit bezocht om over mijn werk als ambtenaar te vertelllen. Voor mij sprak een diplomaat over zijn ambassadeurschap in oorlogsgebied, die de studenten iets voorhield dat sindsdien steeds weer opnieuw in mijn gedachten ronddwaalt. “Vrede sluit je niet met je vrienden, vrede sluit je met je vijanden.”     

Dat is ook precies wat Terborch uitbeeldt. De Hollandse delegatie achter de tafel heeft met de vertegenwoordiging van de Spaanse koning onderhandelt die nu rechts van diezelfde tafel op het punt staat de vrede te ratificeren. Een ietwat ongemakkelijke aangelegenheid, wat ook blijkt uit de gelaatsuitdrukkingen van de Nederlanders en de neergeslagen ogen van de Spaanse delegatie. En weer hoor ik de diplomaat. “Je hoeft geen vrienden te zijn, om vrede te sluiten, maar je moet wel praten.” 

Sinds ik verrijkt met dit lesje diplomatie vraag ik mezelf steeds af of ik dat als rijksambtenaar samen met mijn collega’s eigenlijk voldoende doe. Of wij genoeg met onze ‘vijanden’ praten. Waarmee ik geen vijanden in oorlogstijd bedoel, maar tegenstrevers of andersdenkenden. De Minister van EZK in ieder geval wel. Hij heeft immers voor de klimaatonderhandelingen de hulp ingeroepen van enkele politieke tegenstanders (Samsom en Vendrik). Linkse tegenvoeters die hem moeten helpen een voor alle partijen acceptabel klimaatakkoord te sluiten. Een slimme keuze die hopelijk op korte termijn tot net zo’n mooi plaatje leidt als Terborchs groepsportret. 

En hoe zit het met mijzelf? Praat ik voldoende met mijn eigen ‘vijanden’? Ontmoet ik voldoende andersdenkenden? Soms heb ik het gevoel dat dat niet zo is. Dat ik te veel gelijkdenkenden spreek. Maar ik probeer me aan deze te gemakkelijke keuze te onttrekken. Zo organiseer ik deze week een gesprek met vertegenwoordigers uit de chemische sector om te bespreken hoe zij natuur expliciet kunnen meewegen in hun besluitvorming. Sommigen van hen doen dat al, terwijl het voor anderen nog een ver-van-hun-bed-show is (en misschien voor enkelen van hen ook wel iets waar ze eigenlijk helemaal geen zin in hebben).  

Ik hoop dat het een goed gesprek wordt. Want met gelijkgezinden is het misschien makkelijker kersen eten, maar met andersdenkenden kom je verder. Wat logisch is, want vrede sluit je niet met vrienden.  

© Martin Lok (25 maart 2018)


Gegevens kunstwerk
Naam: De vrede van Münster
Maker: Gerard ter Borch, genoemd de Jonge (Zwolle, december 1617 - Deventer, 8 december 1681)   
Wanneer is het gemaakt: 1648
Materiaal: Olieverf op koper
Formaat: 45.4 x 58.5 cm
Waar te vinden: National Galery (London)

Deze column is ook gepubliceerd op de Intranet-site van de ministeries van Economische Zaken & Klimaat en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.