Iconen van onze tijd

In Rusland hang je je belangrijkste icoon in de ‘gouden hoek’ van de kamer. Dus toen Kazimir Malevitsj in 1915 in St. Petersburg zijn belangrijkste schilderij tentoonstelde hoefde hij niet lang na te denken waar hij het zou hangen. Zijn ‘Zwart vierkant‘ was alleen in diezelfde gouden hoek op zijn plaats. Het was immers – zo vond hij – een “icoon van onze tijd”.  

Met dat icoon trad Malevitsj alle regels van de schilderkunst van dat moment. Er was geen kleur meer, geen vorm en geen verhaal. Het Zwarte vierkant was het einde van de schilderkunst, maar ook het begin. Malevitsj zette de artistieke spelregels op zijn kop en creëerde een nieuw spel. 

Soms is dat nodig. Ook volgens de sg van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat zo las ik afgelopen week in zijn Nieuwjaarsartikel in het ESB. Door globalisering, digitalisering en verduurzaming vervagen de grenzen om ons heen, zo schrijft hij, en “waar grenzen vervagen, moeten we nieuwe grenzen durven stellen.” En dat vraagt om spelregels die weer van deze tijd zijn, om nieuwe standaarden en openbaarheid van data.  

Ook Larry Fink (CEO van Blackrock) betoogt in zijn jaarlijkse brief aan de CEO’s van de vijfhonderd grootste bedrijven ter wereld dat zij een ander spel moeten gaan spelen. Stuur niet langer alleen op financieel rendement, zo stelt hij, maar ook op maatschappelijk nut (“social purpose” noemt Fink dat). Met een duidelijke boodschap: als je zaken wilt blijven doen met Blackrock moet je investeren in een goede lange termijnstrategie. Een boodschap waar de gemiddelde CEO waarschijnlijk op zijn minst een kwartaaltje naar luistert, aangezien Blackrock met een portfolio van 6000 miljard ’s werelds grootste vermogensbeheerder is. 

En passant kondigt Fink in zijn brief aan dat Blackrock extra mensen gaat inzetten om met bedrijven over hun lange termijnstrategie te sparren. Om meer impact te hebben denk ik dan, want het is niet de eerste keer dat Fink aandacht vraagt voor langetermijndenken. Hij doet dat al voor de vierde keer op rij. Je kunt je dan ook afvragen hoe effectief (of serieus) hij daarmee eigenlijk is.

Of dient herhaling hier gewoon de kracht van de boodschap?  Een stijlfiguur waarvan ook Malevitsj zich bedient. Hij schilderde zijn zwarte vierkant vier keer, om het iedere keer op een andere plaats en tijd ten toon te kunnen stellen. Blijkbaar is herhaling (en een lange adem) nodig om een nieuw idee goed tussen de oren te krijgen, vooral als het vigerende regels op scherp zet. Dat is iets om in het achterhoofd te houden als we gaan werken aan de nieuwe economische spelregels die Camps bepleit. Net als Finks conclusie dat fundamentele verandering extra menskracht vereist.

Die nieuwe grenzen die Camps bepleit komen er niet vanzelf. Die vragen verschuiving van inzet. Als we het althans serieus nemen en het spel met spelregels van deze tijd echt willen aanpassen op de uitdagingen van nu. Spelregels die een einde inluiden, maar ook een begin. “Iconen van onze tijd”.

© Martin Lok (22 januari 2018)


Gegevens kunstwerk
Naam: Zwart vierkant
Maker: Kazimir Severinovich Malevich (23 February 1879 - 15 mei 1935)   
Wanneer is het gemaakt: 1913 (de vier versies ontstonden in werkelijkheid tussen 1915-1932)
Materiaal: Olieverf op doek
Formaat: variërend tussen 53,5 cm en 106,2 cm 
Waar te vinden: foto is genomen tijdens een tentoonstelling in Petrograd (1915)

Deze column is ook gepubliceerd op de Intranet-site van de ministeries van Economische Zaken & Klimaat en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.