Homo ad circulum

Goede lichaamsverhoudingen zijn in kunst cruciaal, althans in de kunst uit de tijd van voor Picasso. Want wie de lichaamsverhoudingen perfect weergeeft, geeft de werkelijkheid perfect weer, zo is de gedachte. Vandaar dat kunstenaars als Leonardo da Vinci zich uitsloofden voor een zo goed mogelijke weergave van het menselijk lichaam.
Vrijwel iedereen kent Leonardo’s tekening die daar het resultaat van is: de Vitruvius man. Al was het maar omdat deze de Italiaanse versie van 1 euromunt siert. Leonardo maakte deze tekening rond 1490 en volgde daarbij nauwkeurig het denken van de Vitruvius over goede menselijke verhoudingen. Deze Romein beschrijft in zijn geschriften twee houdingen van de mens, één met de armen horizontaal gestrekt, en één met de armen omhoog. De eerste houding resulteert in mens in een vierkant (Homo ad quadratum), de tweede in een mens in een cirkel (Homo ad circulum).
Alhoewel Vitruvius geen hogere bedoelingen schijnt te hebben gehad met vierkant en cirkel kun je daar natuurlijk wel over filosoferen. Wat dus ook veelvuldig gebeurt, waarbij met name de cirkel aandacht krijgt, omdat deze zo makkelijk zou kunnen worden vereenzelvigd met goddelijke en het universum. En daarmee met het oneindige.

Of dat een terechte interpretatie is laat ik graag aan exegeten over. Maar in het huidige tijdsgewricht is het wel een mooi beeld, die circulaire mens in het midden van oneindigheid. Daarop voortbordurend zou je Vitruvius’ Homo ad quadratum ook kunnen zien als een Homo ad linearibus,  een lineaire mens. Zo krijgt Leonardo’s tekening een moderne lading en illustreert het de keuze waar je als mens tegenwoordig voor staat: leef ik lineair en onttrek ik grondstoffen aan de aarde om er iets mee te maken en dat na kortstondig gebruik weer weg te gooien? Of leef ik circulair en recycle ik alles zodat ik geen afval achterlaat?

Als Leonardo nu had geleefd had hij zich denk ik met al zijn inventiviteit graag voor de circulaire mens ingezet. Want als je volledig circulair wilt zijn is inventiviteit wel nodig. Want de circulaire mens blijkt in weerbarstige praktijk tegen allerlei problemen aan te lopen. Terwijl er zo veel goeds en schoonheid schuilgaat in circulaire oplossingen.
Oplossingen die overigens velerlei vormen aan kunnen nemen, van terugwinning van energie, onderhoud, hergebruik tot het compleet “tot nieuw” renoveren van producten, zoals bijvoorbeeld Caterpillar doet met zijn machines, of het “leasen van licht” door Philips. Inspirerende oplossingen, die de toekomst hebben. Ook als het relatief simpele oplossingen zijn.
Een mooi voorbeeld van zo’n simpele circulaire oplossing staat, zo zag ik laatst in de leeszaal van het Ministerie van Economische Zaken. Eigenlijk is helemaal niet zo vernieuwend, maar wel helemaal van deze tijd: een kastje met “doorgeefboeken”. Een mooi circulair initiatief dat je tegenwoordig op steeds meer plaatsen ziet en ons aller aandacht vraagt. Al was het maar om in deze rustige zomertijd een boek te scoren voor aan het strand. Of om er één door te geven.

© Martin Lok (3 augustus 2017)


Gegevens kunstwerk
Naam: Vitruvius man 
Maker: Leonardo da Vinci (15 April 1452 – 2 May 1519) 
Wanneer is het gemaakt: ca. 1490
Formaat: 
Materiaal: 
Waar te vinden: Gallerie dell'Accademia, Venezia

Deze column is ook gepubliceerd op de Intranet-site van het ministerie van Economische Zaken.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.